Jongeren klaarstomen voor de maatschappij


Op jezelf wonen en voor jezelf zorgen: dat is vrijheid, denken veel jongeren. Om vervolgens te ontdekken dat er óók verplichtingen bij horen. Want hoe zelfstandiger je woont, hoe meer je zelf moet regelen. Gedragswetenschapper Trudy Jorna en manager primair proces Jan Geert Nutma vertellen hoe zij jongeren met een LVB daarop voorbereiden.

Is zelfstandig wonen haalbaar met een licht verstandelijke beperking?


“In onze complexe maatschappij vraagt dat voldoende steun van familie, buren of andere naasten. Helaas ontbreekt vaak een stevig netwerk bij onze cliënten. Of de omgeving is juist een deel van het probleem. Jongeren die bij ons terecht komen, hebben al heel wat meegemaakt. Ze komen bij ons in behandeling om hun eigen weg in het leven te vinden. De meesten stromen door vanuit een behandelgroep omdat terugkeer naar huis geen optie is. Uiteraard proberen we de ouders of andere naasten wel zoveel mogelijk te betrekken bij het leven van de jongeren. Juist bij het op eigen benen leren staan kunnen ze alle steun en aanmoediging gebruiken.”

Hoe begeleidt Reik deze jongeren naar een eigen leven?


“Wij richten ons bij de behandeling en begeleiding op ‘zo zelfstandig mogelijk wonen’. We beschikken over woontraingroepen, een fasehuis, een WoontrainHUIS en locaties waar jongeren onder begeleiding in een zelfstandige woning leven. Groeien in zelfstandigheid is overal het doel, maar de manier waarop we daar naartoe werken hangt af van de leeftijd/levensfase en de intensiteit van de behandelvraag. We kijken waar een jongere aan toe is: wat kunnen ze aan en wat willen ze zélf leren? Tegelijk reiken we onze cliënten alle facetten aan waarmee we hen klaarstomen voor de maatschappij, zodat ze zichzelf zo goed mogelijk staande leren houden.”

Een proces met vallen en opstaan?


“Inderdaad, zoals dat gaat bij de meeste jeugd op weg naar de volwassenheid. Met als belangrijk verschil dat jongeren met een LVB lastig kunnen inschatten waarbij ze hulp nodig hebben en daar dus niet altijd om vragen. Ze worden bovendien vaak overschat door hun omgeving. Daarom krijgen cliënten zelf de regie over het tempo waarin ze leren. Tegelijk doen wij in de behandeling ons best om hen meer succeservaringen te laten opdoen, om zo positieve ontwikkeling te stimuleren. Eigen kracht en zelfvertrouwen zijn belangrijk, daarom kijken we wat jongeren al kunnen en waarin ze verder kunnen groeien. Ook hun toekomstbeeld en motivatie zijn essentieel: wat willen ze bereiken en wat is daarvoor nodig?”

Welke vaardigheden worden getraind?


“Elke jongere heeft een persoonlijk plan met doelen en werkpunten. Dat bepaalt waar de accenten liggen. In de basis komen alle facetten van het zelfstandig wonen aan bod: van dagritme, structuur en sociale vaardigheden tot het huishouden, boodschappen doen en koken. En natuurlijk ook school, werk of dagbesteding en het regelwerk dat bij wonen hoort, van financiën tot verzekeringen. We reiken het gereedschap aan dat jonge mensen nodig hebben om te functioneren in de maatschappij. Wat voor ons zo vanzelfsprekend is, hebben zij soms nauwelijks van huis uit meegekregen. Combineer dat gegeven met hun licht verstandelijke beperking en je weet waarom ze zo gemakkelijk uit de bocht vliegen. Ze zijn kwetsbaar en de verleidingen liggen in onze maatschappij overal op de loer. Weerbaarheid is daarom ook een belangrijke voorwaarde om zelfstandig te kunnen functioneren.”

Beseffen deze jongeren hoe kwetsbaar ze zijn, in hun wens om het allemaal zelf te doen?


“Ze hebben vaak een lage eigenwaarde, maar in combinatie met hun zelfoverschatting en de wil om erbij te horen, gaan ze gemakkelijk voorbij aan hun kwetsbaarheid. Om hen stevigheid mee te geven, is het belangrijk om ruimte te geven in die ontdekkingstocht. Dat leidt wel eens tot spanningsvelden, bijvoorbeeld rondom het experimenteren met drank of drugs. Eigenlijk net zoals dat in gewone gezinnen ook kan gebeuren. Natuurlijk bepalen wij de kaders voor de behandeling, maar ook dialoog en meebewegen zijn nodig voor hun persoonlijke ontwikkeling. We werken oplossingsgericht en leren hen bovendien dat ze altijd hulp kunnen vragen als dat nodig is. Zelfredzaam zijn betekent immers óók weten wanneer je ondersteuning nodig hebt en bij wie je dan terecht kunt.”

Waar komen de jongeren terecht als ze uitstromen?


“Dat is heel wisselend. Een behandeling op weg naar zo zelfstandig mogelijk wonen duurt per locatie gemiddeld 1,5 tot 2 jaar en in die periode proberen we eruit te halen wat erin zit. Soms wordt duidelijk dat zelfstandig wonen er gewoon niet in zit. Dan is een vorm van begeleid wonen het beste. Anderen gaan steeds een stapje verder en maken dan de stap naar zelfstandig wonen. In die gevallen is er steun van hun netwerk, een sociaal bewindvoerder en/of ambulante ondersteuning van professionals, want een oogje in het zeil blijft belangrijk. Liever preventief inspelen op signalen, dan later een terugval door stapelende problemen.”