Ouderbegeleiding maakt verschil bij behandeling jeugd


18 december 2019

Behandeling thuis is waar Reik steeds meer op inzet. Als kinderen toch een poosje in een behandelgroep van Reik wonen, kan ouderbegeleiding het verschil maken. Gedragswetenschappers Imke de Witt en Iris Walstra vertellen waarom: “Het gaat in de kern om gezinspatronen en de interactie tussen ouders en hun kind.”

De tijd dat er bij gedragsproblemen alleen naar het kind werd gekeken, is voorbij. Al is dat voor ouders soms nog wennen. Waar kinderen voorheen naar een behandelgroep gingen en hopelijk weer opgeknapt thuis kwamen, staat nu het gezin veel meer centraal. Want een licht verstandelijke beperking kan grote impact hebben, ook op de interactie tussen ouders en kind. Terwijl diezelfde interactie essentieel is voor de ontwikkeling van de kinderen.

Waar begin je, als een kind wordt aangemeld voor plaatsing op een behandelgroep?
“We starten tegenwoordig bij het gezin thuis, met een huisbezoek voorafgaand aan de plaatsing”, vertellen Imke en Iris. “De behandelgroep is slechts een middel, een stabieler leven thuis is het doel. We spreken daarom uit dat we sámen aan het werk gaan. Want de behandeling van het kind heeft het meeste effect als we de ouders betrekken en begeleiding bieden, zodat zij thuis de draad goed kunnen oppakken. Zeker als het hapert in de opvoeding. In sommige gevallen krijgt vader of moeder zelf ook therapie.”

Hoe reageren ouders op deze aanpak?
“Bij ouders van kinderen onder de twaalf jaar is de bereidheid vaak groter dan bij de groep boven de twaalf jaar. Omdat ouders ervaren dat ze minder invloed hebben naarmate hun kinderen ouder worden. Jongeren beginnen zich al los te maken van ouders en patronen zijn tegen die tijd veel meer ingesleten. Wij kijken dan welke invloed je nog wél hebt. Vaak bereik je met het zien en horen van je kind meer dan met regels. Maar soms is de weerstand aan beide kanten groot; dan zijn ouders er klaar mee, maar de jongeren zelf ook.”

Hoeveel zin heeft ouderbegeleiding als de weerstand groot is?
“Het voordeel van plaatsing op een behandelgroep is dat er even rust komt. Bovendien voelen zowel ouders als kind zich door de begeleiders gehoord en gezien. We laten ouders een andere kant zien en helpen weer verbinding te maken met hun kind. Want als de jongeren zich meer begrepen voelen, dan biedt dat openingen. Het is onze expertise om zicht te krijgen op de sociaal emotionele ontwikkeling en daar goed bij aan te sluiten.”

Waardoor lukt die aansluiting ouders vaak minder goed?
“Zelfs als ze psycho-educatie hebben gehad – het leren over de impact van een licht verstandelijke en/of andere beperkingen – zijn er vaak nog te hoge verwachtingen. Veel kinderen worden overvraagd. Dan zien ouders bij hun puber wel de interesses en het gedrag die bij de leeftijd horen, maar ze vergeten dat ze door hun beperkingen niet alles kunnen bijbenen of begrijpen. Wij helpen ouders – maar ook de omgeving – om inzicht te krijgen in het gedrag en de emotionele leeftijd van het kind, zodat ze anders gaan kijken en reageren.”

Kunnen jullie een voorbeeld geven?
“Een puberzoon heeft – los van andere problematiek – al zes baantjes bij verschillende supermarkten versleten. Elke keer stopt hij na een paar weken en de ouders zeggen: zie, je bent totaal geen doorzetter. Wij bieden een ander perspectief: deze jongen is juist een grote doorzetter, want hij probeert het elke keer opnieuw. Blijkbaar wil hij graag bij een supermarkt werken, maar is er een reden waarom het na een paar weken misgaat. Wij zien een goede kans dat hij het met passende begeleiding wél langer volhoudt in zijn baantje. Het is belangrijk dat zijn ouders hem daarin steunen, in plaats van het gevoel geven dat hij faalt.”

Hoe werkt ouderbegeleiding in de praktijk?
“Ouders krijgen de begeleiding die nodig is. Vaak heel praktisch, door samen met ze te oefenen. Waar mogelijk komt een pedagogisch begeleider thuis om ouders in hun dagelijkse gezinsleven te leren structuur aan te brengen en anders te reageren op hun kind. In het geval van jongere kinderen komt een vader of moeder ook wel eens op de behandelgroep, om daar te oefenen en zelfvertrouwen op te bouwen voor thuis. Zolang kinderen tijdelijk op een behandelgroep wonen – parttime of fulltime – blijven de ouders actief betrokken, want thuis is de basis. Dus zij gaan zelf mee naar zwemles, sport, of afspraken bij school, huisarts of tandarts. Verder kijken we per gezin van het kind en de ouders nodig hebben en maken daar afspraken over.”

Het is dus maatwerk, per gezin verschillend?
“Dat klopt. We laten de hokjes zoveel mogelijk los en zoeken naar manieren om de interactie tussen ouders en kind te verbeteren. Welke beperkingen iemand heeft, is uiteindelijk niet zo belangrijk. Het gaat erom dat ouders leren hoe ze het beste met hun kind kunnen omgaan. Hoe moeilijk het gedrag ook kan zijn, de uitdaging is om steeds weer aan te sluiten en te kijken wat het kind nodig heeft.”

Hoe pakken ouders dat op?
“Elk op hun eigen manier. Soms is er eerst een soort rouwproces nodig. Je krijgt als ouders niet altijd terug wat je misschien wel had verwacht. Dat is slikken. We zien ook regelmatig dat ouders zelf problemen hebben. Ze missen een goed voorbeeld uit hun eigen jeugd of hebben moeite om structuur in het gezin te brengen. Zeker in die gevallen is kijken naar het systeem belangrijk. Want ook al komt het kind tijdelijk op een behandelgroep, hun basis is thuis en dáár moeten we mee aan de slag.”

Zijn behandelgroepen in de toekomst overbodig?
“In het ideale geval staan we thuis naast de gezinnen, om hen daar op maat te behandelen en begeleiden in hun dagelijkse leven. Helaas is dat niet eenvoudig te organiseren. Maar we bewegen wel meer die kant op. Intussen hebben behandelgroepen nog steeds toegevoegde waarde. Zeker voor jongeren. Zij maken daar soms mooie stappen in hun ontwikkeling, omdat ze dingen leren die ze thuis nooit hadden geleerd. Ook bij jongere kinderen kan een tijdelijke plaatsing zinvol zijn, om de situatie thuis weer te stabiliseren en via ouderbegeleiding het thuisfront beter toe te rusten op de opvoeding.”

Terug naar overzicht