Minder regels, minder machtsstrijd


06 december 2019

Het bordspel Ontregel heeft op behandelgroep Hagewyk 63d in Drachten in sneltreinvaart afgerekend met onnodige regels. Aico (17) en Demi (16) zijn blij met deze ontwikkeling: “Je wilt aan beide kanten wat en daar kunnen we nu over praten.”

Dat praten – samen in gesprek gaan en tot afspraken komen – raakt de kern voor de bewoners van Hagewyk 63d. Want hier leven acht jongeren van 14 tot 18 jaar die om uiteenlopende redenen (tijdelijk) niet meer thuis kunnen wonen en dat maakt het leven al lastig genoeg. Probeer je draai maar eens te vinden in een woud van regels, zonder dat jij daar enige invloed op hebt. “We zijn toch geen bajesklanten?”, vraagt Aico zich hardop af. “Gelukkig laat Ontregel zien dat het ook anders kan. Door dat spel is de sfeer hier veel leuker.”

Verplicht theedrinken
Aico en zijn huisgenoten snappen prima dat je niet kunt doen en laten wat je zelf wilt als je met anderen samenleeft in een behandelgroep. Maar verplicht samen theedrinken als je net even met je vrienden aan het chillen bent? Of na het eten allemaal een half uur naar je kamer? “Veel regels schoten hun doel ver voorbij”, geeft begeleider Jorien Verbruggen toe. “Ze werden ooit bedacht om structuur aan te brengen of om in tijden van onrust de situatie op de groep te beheersen. Gaandeweg hebben zich heel wat geschreven en ongeschreven regels opgestapeld. En het gekke is dat deze regels zelden ter discussie stonden. Ze waren er gewoon.”

Niet dat alle collega’s zich trouwens strak aan alle regels hielden. Begeleider Vollie Oostenveld vertelt: “Ik liep er altijd al tegenaan dat regels vaak averechts werken. Dan koos ik soms toch voor een andere aanpak, met commentaar van collega’s tot gevolg. Toch kwam de discussie over regels pas echt op gang toen we het bordspel Ontregel gingen spelen met ons team. Nou, dat was zeker ontregelend. We ontdekten van elkaar hoeveel aannames er waren. Het bleek hoog tijd om over de zin en onzin van de verschillende regels in gesprek te gaan.”

Leren overleggen
Er werden kritische noten gekraakt over het fenomeen regels. “Uit onderzoek blijkt dat je door regels en straffen jongeren vooral leert om consequenties te ontduiken”, stelt Jorien. “Bovendien leidt het tot een verminderde gewetensontwikkeling.” Aico raakt de kern als hij nuchter zegt: “Je gaat eerder dingen stiekem doen.” Jorien knikt en zegt: “Daarom kun je beter afspraken met elkaar maken, in plaats van standaard regels opleggen. Jonge mensen willen serieus worden genomen. Ze hoeven niet altijd hun zin te krijgen, het gaat erom dat ze leren te overleggen en te argumenteren. Daar hebben ze later meer profijt van dan proberen regeltjes te ontduiken.”

Voor Demi betekent Ontregel dat ze meer inzicht heeft gekregen in haar telefoongebruik. “Als ik teveel op mijn telefoon zat of op verkeerde momenten, dan moest ik volgens de regels mijn telefoon een poosje inleveren. Dat vond ik stom en later zat ik gewoon weer veel op mijn telefoon.” Nu geldt er nog maar één algemene regel voor het telefoongebruik: niet aan tafel tijdens het eten. Voor alle andere situaties worden individuele afspraken gemaakt. “Daardoor ging ik zelf ook nadenken over het gebruik van mijn telefoon. Nu bel ik bijvoorbeeld mijn vriendje op mijn kamer, zodat niet iedereen kan meegenieten. En ik leg ‘m vaker weg, omdat het in de woonkamer gezelliger is.”

Keuze is reuze
Aico denkt dat de sfeer nu beter is door de ruimte die de bewoners krijgen. “De keuze hier is reuze”, grinnikt hij. “Daarom zitten we weer vaker beneden dan op onze kamer. Dan hoef je ook geen verplicht theemoment meer te hebben. Weet je, je wilt aan beide kanten wat. Bijvoorbeeld als ik ga stappen kunnen we praten over hoe we het regelen met thuiskomen. Dat voelt anders dan wanneer het wordt opgelegd. Je leert het samen uit te vechten. Soms krijg je wat extra’s en soms moet je wat toegeven. Als ik me dan niet aan afspraken houd, vraagt de begeleider: waarom lukt het niet? Dan praten we erover en maken we soms nieuwe afspraken.”

Jorien haakt aan: “Dat is meteen het grote verschil tussen regels en afspraken: de regels lagen vast, terwijl de afspraken in beweging blijven. Daardoor kunnen we beter maatwerk bieden. Op het moment dat je met jongeren in gesprek gaat over gedrag, ben je aan het behandelen. Daarmee bereik je meer dan eenzijdig regels opleggen. Het spel Ontregel heeft ons als team ook doen beseffen dat sommige regels er vooral voor ons eigen gemak waren. Nu denken we meer vanuit het belang van de jongeren: wat hebben zij te leren? Dan kom je soms tot heel andere afspraken.”

Uitgaan van eigen kracht
“Voor ons team was Ontregel een mooie manier om vastgeroeste patronen te doorbreken”, zegt Vollie. “Veel regels zijn ontstaan vanuit beheersing en controle, terwijl we met afspraken meer uitgaan van de eigen kracht van jongeren. Juist als er eens wat misgaat, kunnen ze groeien in hun ontwikkeling. Je kunt de keukenkast met lekkers wel afsluiten omdat ie anders in één dag leeg is, maar wij zeggen: laat ze op die manier maar leren dat je de rest van de week niks lekkers hebt als je alles in één keer opeet. Natuurlijk zeggen wij ook weleens nee en dat accepteren ze ook. Zeker nu er op andere vlakken meer ruimte is om te onderhandelen.”

Na een paar speelrondes Ontregel met het team gingen de meeste regels al op de schop. “De ommekeer kwam in een sneltreinvaart”, vertellen de begeleiders. “Zelfs zonder het spel met de jongeren te spelen. Een paar basisregels zijn gebleven, verder zijn we het gesprek aangegaan met de bewoners en dat werkte meteen goed. Het gevoel is anders, het is nu meer hún woning en gezamenlijke huishouding waar we met elkaar vorm aan geven. Met vallen en opstaan, zodat we de jongeren zo goed mogelijk toerusten voor de toekomst. Doordat er minder regels zijn, is er ook minder machtsstrijd. Die moeite besteden we nu aan goed nadenken, afspraken maken en daar verantwoordelijkheid voor leren nemen.”

Het team van Hagewyk 63d koos er na het spelen van Ontregel zelf al voor om het grootste deel van de regels los te laten. Het bordspel kan ook worden ingezet om juist samen met cliënten te bepalen welke regels nodig of onnodig zijn. Lees meer op ontregel.nu.

Terug naar overzicht