Hoe jongeren met een licht verstandelijke beperking opbloeien door een echte baan met echt loon


12 september 2019

De zorg moet vastgelopen jongeren met een licht verstandelijke beperking zelf naar werk begeleiden, is de overtuiging van Linda Lai. Zij toont bij Reik aan dat dit werkt.,,Het liefst verander ik het systeem in heel Nederland.”

Licht verstandelijk beperkte jongeren zonder zinvolle invulling van de dag die softdrugs gebruiken, slecht eten en zich vervelen. Dat troosteloze beeld behoort wat Linda Lai betreft als het even kan gauw tot de verleden tijd.

Als coördinator Arbeid en Scholing stuurt Lai negentien aandachtsfunctionarissen aan op zeventien locaties van Reik, een behandel- en expertisecentrum voor jongeren met een licht verstandelijke beperking (LVB) in Friesland en Groningen, met het hoofdkantoor in Leeuwarden. Een paar jaar geleden was ze zelf de eerste aandachtsfunctionaris, op de locatie Torenstate in Drachten. Met haar aanpak hielp ze alle twaalf thuiszittende jongeren binnen een jaar aan een passende baan of opleiding.,,Een plek waar ze worden gewaardeerd en meetellen.”

Lai (43), afkomstig uit Heerenveen en woonachtig in Zuidwolde, is ervan overtuigd dat de zorg de sleutel in handen heeft om LVB’ers met een afstand tot de arbeidsmarkt verder te helpen. Dat inzicht ontstond ruim twaalf jaar geleden, toen ze met de juiste opleiding maar zonder werkervaring in de zorg aan de slag ging in een kleinschalige zorgvoorziening voor LVB-jongeren in Twijzelerheide.,,Ik was eerder leidinggevende in de horeca, wist niks over de LVB-doelgroep. We hadden vier cliënten en die zaten alle vier thuis. Ik begreep er niks van.”

Eens in de twee weken kwam er een jobcoach, maar die vond nooit een geschikt baantje voor de jongeren, vertelt ze. Haar twee ervaren collega’s ondernamen geen actie: werk- en opleidingstrajecten waren een taak van het UWV, zo was de gedachte binnen de zorg.,,De jongeren blowden, aten chips op de bank, frituurden, werden te dik en vertoonden uit verveling heel veel vervelend gedrag”, schetst Lai.

Haar eerste cliënt die ze mocht begeleiden sleepte ze mee naar het uitzendbureau.,,Ik wilde iets doen. Als je goed voor iemand wil zorgen, dan moet je zorgen voor werk. Dat ze kunnen opbloeien in een omgeving met collega’s, waar ze gewaardeerd worden, structuur vinden. Dat is voor iedereen goed, maar helemaal voor deze doelgroep, bij wie al heel vaak in het leven iets is mislukt.”

Lai kreeg van Reik de kans zich te verdiepen in de problematiek van LVB’ers, mensen met een IQ beneden de 85 en een gebrekkig sociaal aanpassingsvermogen.,,Veel van deze mensen komen uit problematische gezinnen.”

Toen de groep uit Twijzelerheide verhuisde naar de nieuwe locatie Torenstate in Drachten, kreeg Lai de kans haar plannen uit te voeren. Twaalf van de zeventien jongeren zaten thuis in de instelling voor begeleid wonen, een jaar later hadden ze allemaal een baantje of volgden een opleiding.

De crux van de aanpak van Lai?,,Wij zorgverleners kennen de cliënt. Je ziet aan deze mensen niet dat ze een LVB hebben. Ze worden vrijwel altijd overvraagd, omdat je aan de buitenkant niets ziet en ze verbaal vaak sterk overkomen. Wij kennen de talenten en de valkuilen, wij weten wat realistisch is en wij kunnen zorgen dat ze op tijd naar hun werk gaan en fris gedoucht vertrekken”, legt ze uit.

De zorg geeft de regie niet meer uit handen, in de zoektocht naar werk met gemeente, school en UWV, verduidelijkt ze. Samenwerking met vaste contactpersonen is daarbij een voorwaarde.,,Dat werkt fantastisch.”

Het grootste probleem is niet het vinden van een opleiding of baan, maar het behouden ervan, vervolgt Lai. Daar moet de aandachtsfunctionaris bovenop zitten.,,Ze hebben sturing nodig.” In het huidig schoolsysteem gaan veel jongeren na de praktijkschool of het speciaal onderwijs naar het MBO. Dat is voor veel van hen eigenlijk te hoog gegrepen, maar met voldoende begeleiding ook niet onmogelijk, stelt Lai.

Voorheen stroomden deze achttienjarigen in een keer door naar een Wajong-uitkering, waardoor ze niet geprikkeld werden te leren of te werken. Nu melden ze zich massaal aan bij het MBO, daar gaat een andere, perverse, prikkel achter schuil. Sinds de komst van de Participatiewet hebben ze tot hun 21ste geen recht meer op een uitkering, waardoor ze terugvallen op bijzondere bijstand en er netto maar 300 euro in de maand overblijft, vertelt Lai.

,,Op het MBO kun je een studiefinanciering krijgen, plus aanvullende beurs en een studietoelage van de gemeente, dan zit je zo op 700 euro in de maand. Dat is een perverse prikkel, en dan krijg je er ook nog een OV-kaart bij. Alleen daarom al moeten wij betrokken worden, niet om te bemoeien, maar om een vinger aan de pols te houden. Scholen hebben daar soms nog moeite mee, iemand van achttien jaar is zelf verantwoordelijk. Maar als zo iemand een dag verzuimt door ruzie of omdat ze iets niet snappen, dan kunnen we er nog iets aan doen. Als iemand een maand niet komt en we horen het dan pas, dan is dat niet meer op te lossen.”

Arbeidsmatige dagbesteding voor een LVB’er vindt Lai achterhaald.,,Stickers plakken, inpakken, schroeven draaien. Die mensen zijn echt nuttig bezig. Dat is werk, geen dagbesteding. Geef ze dan ook gewoon loon! Dan past het bij de inclusieve samenleving die we in Nederland hebben bedacht.”

Zo kan Lai nog een hele tijd door gaan. Op 17 september geeft de selfmade LVB-expert een lezing over haar werkwijze op het tiende jaarcongres LVB in Zwolle.,,Ik heb de arbeidsparticipatie voor de jongeren in Torenstate veranderd, verander het nu op alle locaties van Reik, maar hoop dit voor heel Nederland te veranderen, te beginnen in Friesland en Groningen. De zorg is best conservatief. Ik vind het heel bijzonder dat Reik mij vrijspeelt om zoveel aandachtsfunctionarissen te trainen.”

Leeuwarder Courant door: Goos Bies

FOTO JILMER POSTMA. Linda Lai met Jetze Corné Wiersma, een van de jongeren die ze mede naar een baan heeft begeleid als bijrijder op een vrachtwagen. 

Terug naar overzicht